کد خبر:5080
پ

ظهور اقتصاد معیشتی در سال ۹۸

رویارویی با تورم برای خانوارها کار سختی است و اولین راهکار برای خانواری که با کسری بودجه مواجه است؛ «کاهش هزینه‌ها» است. تنها راه مقابله خانواده‌ها با تورم، بیرون کردن یک‌سری از نیازهای روزانه و ماهانه و سالانه، ‌از سبد مصرفی خودشان است.

نیتا ، زندگی در فقر چه شکلی است؟ خانواده فقیر چه خانواده‌ای است؟ تورم و گرانی با «سفره خانوار» چه کار می‌کند؟ وقتی گفته می‌شود «سفره یک خانوار کوچک‌تر شده» معنی آن چیست؟ این گزارش سعی دارد با استناد به داده‌های مرکز آمار ایران که تیرماه سال جاری منتشر شده و البته رییس کل این مرکز نیز به تازگی تحلیلی بر آن نوشته، ‌به این سوالات پاسخ دهد.

تورم و کاهش هزینه‌ها

رویارویی با تورم برای خانوارها کار سختی است و اولین راهکار برای خانواری که با کسری بودجه مواجه است؛ «کاهش هزینه‌ها» است. شغل دوم، ‌اضافه‌کاری، ‌مسافرکشی، گران کردن اجناس و … راه‌های رفته‌ای است که با «تورم» بی‌اثر می‌شود. تنها راه مقابله خانواده‌ها با تورم، بیرون کردن یک‌سری از نیازهای روزانه و ماهانه و سالانه، ‌از سبد مصرفی خودشان است. گزارش مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که متوسط هزینه کل خالص یک خانوار شهری در سال گذشته، حدود ۴۷٫۵ میلیون تومان بوده که نسبت به سال ۹۷، حدود ۲۱درصد رشد کرده است. این عدد نشان می‌دهد که اقتصاد ایران و البته اقتصاد خانوار همچنان درگیر «شرایط تورمی» است.

کاهش مصرف

چندی پیش رییس مرکز آمار ایران در گزارشی تفصیلی عنوان کرد که «رشد بخش مصرفی بخش خصوصی در سال ۹۸، بالغ بر ۵٫۴ درصد منفی شده است». این در حالی است که بانک مرکزی در آخرین گزارش خود برآورده کرده که این رقم منفی ۷٫۷ درصد است. معنای این اعداد این است که «سفره خانوار» در طول یک‌سال، به میزان این عدد «آب» رفته است. دلیل اصلی این اتفاق نیز «تورم» است.

گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد که تورم بخش خوراکی‌ها در سال گذشته، ۲۰درصد بوده است. این اتفاق موجب شده تا مصرف خانوار، ‌در همین بازه زمانی، حدود ۴درصد کمتر شود. «غلات، نان، آرد، رشته و فرآورده‌های آن»، «شیر و فرآورده‌های آن» و «میوه‌ها و خشکبار» سه گروهی از خوراکی‌هایی بوده که خانوارهای شهری، برای آن هزینه کرده‌اند.

هر خانوار شهری ۲۵ درصد از کل هزینه‌های خود را صرف محصولات خوراکی و دخانی کرده است. در این بین، ‌سهم کالایی مانند گوشت (سفید یا قرمز) بالاتر از دیگر کالاها در سبد خانوار بوده است. به گونه‌ای که هر خانوار شهری در سال گذشته به‌طور متوسط ۲۱۵هزار و ۴۷۰تومان از حدود یک‌میلیون تومانی که برای خوراکی‌ها هزینه کرده، گوشت قرمز و سفید خریده است. متوسط هزینه خرید گوشت در سبد خانوار شهری دو سال پیش ماهیانه ۱۶۵ هزار و ۳۸۴ بوده؛ به عبارت دیگر، سهم هزینه خرید گوشت از سال ۹۷ تا ۹۸ برای یک خانوار شهری بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است. اما در بخش مصرف چه اتفاقی افتاده است؟ رقمی که خانوارها به عنوان هزینه ماهانه تامین گوشت در نظر گرفته‌اند از سال ۹۵ تا ۹۸ متناسب با تورم عمومی رشد کرده، اما مصرف گوشت خانوارها به دلیل تورم بالاتر شاخص بهای گروه گوشت قرمز و سفید طی این سال‌ها کاهش پیدا کرده است.

کاهش مصرف نان

نان و غلات، ‌مهم‌ترین بخش مصرف یک خانوار است. اگر خانواری از عهده خرید گوشت یا فرآورده‌های پروتیینی برنیاید؛ «نان» هست و مردم با نان قادر به تامین کالری مورد نیاز خود هستند. از این‌رو، نان و دیگر غلات، ‌در سیاستگذاری تامین محصولات خوراکی یک کشور اهمیت بالایی دارد و همواره تلاش می‌شود با پرداخت یارانه، ‌قیمت این اقلام پایین‌تر از تورم موجود باشد تا به بیان عامه، ‌حداقل کسی «گرسنه نماند.»

مرکز آمار، این بخش را با عنوان گروه کالایی «آرد، رشته، غلات، نان و فرآورده‌های آن» دسته‌بندی می‌کند. این بخش ۱۹ درصد از سبد مصرفی خانوار را در سال گذشته به خود اختصاص داده و بعد از فرآورده‌های پروتیینی در جایگاه دوم مصرف خانوار قرار دارد. خانوارهای شهری برای این گروه کالایی، ‌پارسال ۱۸۶هزار تومان به‌طور متوسط هزینه کرده‌اند. رقمی که ۱۸ درصد بیشتر از سال ۹۷ است. تورم سالانه این گروه کالایی به گواه مرکز آمار، ۳۴٫۵ بوده و موجب شده خانوارهای شهری، در سال گذشته مصرف نان و غلات را ۱۶٫۵ درصد نسبت به سال ۹۷ کاهش دهند. به همین نسبت، در بخش خانوارهای روستایی نیز کاهش مصرف در گروه نان و غلات دیده می‌شود.

هزینه‌های بهداشت و درمان

وقتی کاهش مصرف در بخش خوراکی شکل بگیرد، «سوءتغذیه» بیماری می‌آورد و هزینه‌های بهداشت و درمان را بالا می‌برد. با این حال، ‌خانوارهای شهری، در سال گذشته از این هزینه‌ها هم اصطلاحا «زده‌اند.» پارسال هر خانوار شهری، به‌طور میانگین در هر ماه ۴۱۶ هزار و ۳۲۵ تومان برای خرید یا استفاده از کالاهای مرتبط با بهداشت و درمان هزینه کرده‌اند. این رقم نزدیک به ۲۰ درصد نسبت به سال ۹۷ کاهش پیدا کرده است. با وجود تورم حدود ۲۶ درصدی در این گروه کالایی، می‌توان نتیجه گرفت که مصرف خانوارهای شهری در بخش بهداشت و درمان، حدود ۶درصد کاهش پیدا کرده است. این رقم برای خانوارهای روستایی به مراتب بالاتر بوده و به ۱۵درصد کاهش مصرف اقلام بهداشت و درمان برای روستایی‌ها رسیده است.

خداحافظی با «نونوار» شدن

کاهش مصرف خانوار فقط در بخش خوراکی‌ها یا بهداشت و درمان نیست. خانوارها بخشی از درآمد خود را باید برای «نونوار» شدن خود هزینه کنند و کیف و کفش و لباس بخرند. آمارها نشان می‌دهد که فقط ۴ درصد از سبد هزینه‌های غیرخوراکی در سال گذشته صرف خرید پوشاک و کفش شده است. در واقع خانوارهای شهری فقط در فاصله یک‌سال، مجبور شدند ۴٫۴درصد از هزینه خرید پوشاک یا کفش خود بکاهند و این بودجه را صرف دیگر کالاها کنند. البته اشتباه نشود. خانوارهای شهری در سال ۹۸ مجبور شده‌اند نزدیک به ۵۰ درصد کمتر از سال ۹۷ کفش و لباس بخرند و هزینه‌های این بخش را به نصف سال گذشته کاهش دهند. البته باید توجه داشت که بخش بزرگی از هزینه‌های مصرف خانوار در گروه کالایی پوشاک و کفش در انتهای سال انجام می‌شود و با توجه به شیوع کرونا در اسفند ماه سال گذشته، مردم ترجیح داده‌اند این پول را صرف موارد دیگری کنند.

جنگ با تورم

بانک مرکزی در ابتدای سال جاری از هدف‌گذاری تورم در عدد ۲۲درصد خبر داد و این هدف‌گذاری را نیز با سروصدای زیادی اعلام کرد. با این حال، ‌تورم در ماه‌های گذشته همچنان به دلیل برخی بی‌انضباطی‌های مالی و البته کسری بودجه دولت با شاخص افزایشی حرکت می‌کند. اتفاقی که می‌تواند دستیابی به تورم ۲۲درصدی در پایان سال را با مخاطره روبه‌رو کند. هرچند مردم عادی، ‌دهک‌های پایین و حتی طبقه متوسط ایران با «تورم مزمن» و چندین ساله‌ای مواجه بوده و هستند که آثار آن را در بخش مصرفی لمس می‌کنند.
نیتا نیوز